|
|
|
|
Društvo > Husein pašina džamija u Pljevljima
Husein-pašina džamija u Pljevljima
Husein-pašina dzamija u Pljevijima, podignuta 1569
Za razvitak gradova u Osmanskom periodu, značajnu ulogu odigrali su istaknuti vojni i upravni funkcioneri sa ovih područja, koji su podizali razne zadužbine kao: džamije, tekije, medrese, utvrđenja, vodovode, hamame, karavan-saraje, hanove, mostove, sahat kule i sl. Oni su naročitu pažnju poklanjali svojim rodnim mjestima, a često su njihove zadužbine bile kamen temeljac budućim gradovima. U takvu vrstu gradskih naselja spadaju i Pljevlja.
Još od prvih godina svoje vladavine Turci su dali Pljevljima posebno ime Taslidža. Uporedo sa službenim nazivom ovo mjesto je tokom cijele osmanske vladavine zadržalo i naziv Pljevlja. Na razvoj Taslidže-Pljevalja, u najvećoj mjeri uticao je njihov strateški položaj, jer se naselje nalazilo na putu Carigrad-Sarajevo- Dubrovnik.
Koliko su Pljevlja tada bila značajan centar, pokazuje podatak da je 1576. godine sjedište Hercegovačkog sandžaka preneseno iz Foče u Pljevlja i tu ostaje sve do 1833. godine. Svoju prvu fizionomiju kao gradsko naselje orijentalnog tipa Pljevlja dobijaju sredinom XVI vijeka. To je skoro stotinu godina nakon uspostave osmanske vlasti u ovim krajevima. Prvenstvenu ulogu u razvitku naselja imao je Husein-paša Boljanić, rođen u selu Boljanići, dvadesetak kilometara udaljenim od Pljevalja.
Rodonačelnik porodice Boljanić, Bajram-aga imao je četiri sina i dvije kćeri. U to vrijeme kao ugledna porodica, skreće na sebe pažnju, tada velikog vezira Mehmed-paše Sokolovića, koji najstarijem članu iz porodice Boljanića – Sinan-begu, daje za ženu svoju sestru Šemsu. Tako porodica Boljanić stupa i u rodbinske veze sa Sokolovićima.
Zahvaljujući takvim odnosima Sinan-beg je brzo napredovao u carskoj službi, tako da je već 1562. godine imenovan za bosanskog sandžak-bega. Na visokim dužnostima provodi dugi niz godina i za to vrijeme stiče ogromno bogatstvo, a ugledajući se na brojne osmanske velikane, gradi više zadužbina, od kojih su najpoznatije Sinan-begova džamija u Čajniču, tekija, medresa, mekteb, karavan-saraj, 22 dućana, dva mlina na rijeci Janjini, kao i dvije radionice za preradu kože.
Poznato je da je imao više zadužbina i u Priboju. Sinan-beg je umro u Čajniču, gdje je sahranjen zajedno sa ženom Šemsom u groblju pored džamije, gdje im je kasnije podignuto i turbe. I Sinan-begov mlađi brat Husein, veoma brzo dobija naziv paše, a državničku karijeru započinje kao subaša Popova polja i gradi vrlo dobre odnose sa Dubrovnikom. Ubrzo je imenovan za namjesnika Hercegovačkog sandžaka sa sjedištem u Foči. Već u martu 1569. godine imenovan je namjesnikom bosanskog sandžaka.
Dio bogatstva koje je stekao u dugoj državničkoj karijeri, Husein-paša je poklonio rodnom kraju, tako što je izgradio brojne zadužbine u Taslidži-Pljevljima, među kojima najznačajnije mjesto zauzima džamija, sagrađena 1569. godine i nazvana njegovim imenom. Vrijedno je istaći da je za podizanje hajrata, sakralnih i svjetovnih, Husein-paša morao da traži odobrenje sultana Selima II. Za sadašnja shvatanja skoro je nepojmljivo; moli da bi vlastita sredstva utrošio u podizanje opštih dobara i time udario urbane temelje današnjih Pljevalja.
Vakufnama Husein-paše nije sačuvana, iz koje bi saznali o svemu što je ovaj dobrotvor podario svom rodnom mjestu. Husein-pašina džamija predstavlja jedan od najznačajnijih objekata islamske sakralne arhitekture na ovim prostorima. Pretpostavlja se da je njen graditelj neimar Hajrudin, koji je sagradio i stari most u Mostaru. Zajedno sa šadrvanom i Sahat-kulom u centru čaršije, dominira prelijepim krajolikom. Rijetke putopisce iz proteklog perioda najviše je fascinirao šadrvan, jer ga svi
ističu i spominju, a nije nam poznato da li je imao današnji oblik. Husein-pašina džamija spada u red džamija srednje veličine, a osnova joj je kvadratna 13 x 13 m. Sa sjeverozapadne strane ima čitavom dužinom dograđen trijem čija je širina oko 4 m, a koji nose šetiri mermerna stuba presjeka 45 cm, dopremljenih iz Misira.
Trijem je natkriven sa tri male kupole od kojih je srednja nešto uzdignutija.
Husein-pašina džamija ima vrlo visok minaret (42 m) i ujedno je i najveći na Balkanu iz klase građevina ove vrste. Minaret ima 110 stepenika do izlaza na šerefet, koji se nalazi na 30 m visine. Monumentalni portal na ulazu ukrašava plitkoreljefna dekoracija ukrašena stalaktitima. Unutrašnjost džamije je urađena u dekorativnoj plastici, koju predstavljaju geometrijski motivi kao prepleteni poligoni, heksagoni, šestokrake zvijezde i stalaktiti. To se naročito ističe na mihrabu, minberu i mahfilu, kao osnovnim elementima molitvenog prostora.
Poznati turski putopisac Evlija Čelebija, koji je 1660. godine prvi put posjetio Pljevlja, u svom putopisu o ovoj džamiji je zabilježio:
''... Ona je kao kakva carska džamija, pokrivena je olovom, ima divan umjetnički izrađen minaret i plavu visoku kupolu. U sva četiri ugla džamije nalaze se
takođe četiri ukrasne kupole. Premda ja ova džamija malena, njeni alemi su kao čovjekov uzrast. Kako je njen osnivač bio misirski vezir, on je dao da se ti alemi
tamo naprave. Pozlatio ih je sa 10 000 dukata i poslao lađama iz Aleksandrije...''.
U daljem opisuse kaže da je Husein-paša zajedno sa pozlaćenim alemima poslao i umjetnički izrađene hasure koje služe kao prostirka u džamiji.
Unutrašnji prostor džamije je kvadratne osnove, zasveden kupolom prečnika 10,85 m i visine 15,25 m. Plava visoka kupola koju pominje Evlija Čelebija je vrlo bogato dekorisana, uglavnom biljnim motivima, dokaz je da na njoj nije ništa promijenjeno od njenog nastanka. Glavna ulazna dvokrilna, masivna vrata, urađena su od tvrdog drveta i ukrašena geometrijskim motivima, tako da umnogome podsjećaju na ornamente sa ulaznih vrata najpoznatijeg islamskog sveučilišta Al-Azhar. Vrata su urađena
u vremenu kada su Kairo, Bagdad i Taslidža bili u jednoj državi. Druga ulazna vrata i portal sa unutrašnje strane su takođe bogato ukrašeni i dekorisani polulučnim širokim okvirom i pravougaonim velikim okvirom sa zaobljenim profilacijama, natpisima na arapskom i persijskom jeziku i oslikani raznobojnim cvjetnim motivima islamske umjetnosti.
Zidovi džamije su od kamena u krečnom malteru, debljine 10 cm. Spoljni dio fasade karakterišu kameni slogovi fino klesanih blokova nejednake veličine, slagane u pravilne horizontalne redove.
Prilikom druge posjete Taslidži 1664. godine, Evlija Čelebija je zabilježio da je:
''..džamija umjetnički izrađena... a precizni majstor je u mermeru... tako isklesao da mu se može čestitati...''. Pojedini djelovi Husein-pašine džamije su po svom obliku i izradi jedinstveni među brojnim džamijama ove vrste na Balkanu.
Jakub Durgut
|
Document Saved Successfully
|
|
|
|
|
|
|
