Historija > Rifat Burdzovic

Rifat Burdzovic

Tags:  

BURDŽŽEVIĆ, Rifat - Trššo 1913 - 1942

Slika"Krajem juna 1942. preuzeo je politicko rukovodjenje brigadom i tu je duznost obavljao sve do 3. oktobra 1942. godine,
kada je mucki ubijen zajedno sa Vladimirom Knezevicem -Volodjom, komandantom brigade, i Tomasom Zizicem, komandantom bataljona. Njihova pogibija nije potpuno razjasnjena."

"Burdzovic Rifat student iz Bijelog Polja.
Kao predratni revolucionar aprila 1941. godine vratio se (iz Beograda) u Sandzak, gdje je kratko vrije- me radio kao pokrajinski instruktor Komiteta KPJ za Crnu Goru, Boku i Sandzak. Od maja 1941. godine preuzeo je duznost sekretara Oblasnog Komiteta KPJ za Sandzak. Pripremio je i rukovodio julskim ustankom u Sandzaku. Septembra 1941. godine boravio je u Uzicama, gdje se dogovorio o daljnjem razvoju NOP-a u Sandzaku. Oktobra 1941. godine formirao je Glavni stab NOV i POJ za Sandzak.

Sve drustveno-politicke i vojne organizacije Sandzaka neposredno je povezao sa Centralnim komitetom KPJ i Vrhovnim stabom NOV i POJ, cime je prvi put osamostaljen Sandzak od Crne Gore i Boke.

Svesrdno se suprotstavljao medjunacionalnim i medjuvjerskim sukobima u Sandzaku i njegova je zasluga sto u Sandzaku tokom 1941. i 1942. godine nije dolazilo do takvih sukoba. Njegova je zasluga i to sto je Narodnooslobodilacki pokret u Sandzaku imao prvenstvenu karakteristiku humane revoluciije, energicno se suprostavljajuci ljevicarstvu, "jamama" i protivzakonitim ubijanjima ljudi.

Njegova je, takodje, zasluga sto se sandzacki partizanski odredi, prilikom formiranja prvih partizanskih brigada nisu "utopili" u srpske i crnogorske brigade i tako je formirana Treca proleterska sandzacka brigada.
Krajem juna 1942. preuzeo je politicko rukovodjenje brigadom i tu je duznost obavljao sve do 3. oktobra 1942. godine,
kada je mucki ubijen zajedno sa Vladimirom Knezevicem -Volodjom, komandantom brigade, i Tomasom Zizicem, komandantom bataljona. Njihova pogibija nije potpuno razjasnjena.

Proglasen je za narodnog heroja. Veliki broj ulica, skola i drugih institucija , nose njegovo ime.
Bio je jedan od prvih pregalaca koji se zalagao za nacionalno konstituisanje Bosnjaka (muslimana) u Sandzaku i posredno u Bosni i Hercegovini."


Najistaknutija licnost komunistickog pokreta na prostorima Srbije, Sandzaka I Cme Gore, u prijedratnom ; u prve dvije godine Drugog svijetskog rata, bio je Rifat Burdzovic - Trso. Rifat je roden 11. februara 1913. godine u Bijelom Polju kao trece dijete u porodici serijatskog cinovnika. Otac mu je radio u Serijatskom sudu. Veoma rano ostaje bez roditelja. Njegov otac Nazif je umro kad je Rifatu bilo dvije godine a ubrzo ostaje i bez majke Rabije - Rabe. Brigu o njemu preuzima njegov amidza i daje ga u osnovnu skolu. Nakon zavrsena cetiri razreda, zbog lose finansijske situacije, amidza i stara- telj Murat Burdzovic ga daje na obucarski zanat. Medutim, Rifat nije dugo cekao na dalje skolovanje, jer je u Skoplju otvorena Velika medresa u kojoj su mogla da se skoluju talentovana bosnjacka djeca. U jesen 1925. godine Rifat upisuje skopsku Medresu (imala je rang gimnazije}. Kao izuzetan ucenik dobija i vakufsku stipendiju koje je odobravalo Vakufsko mearifsko vijece u Skoplju. "Ovo vijece je odigralo znacajnu funkciju kod skolovanja muslimanske omladine, djelimcno u srednjim skolama, a posebno studenata na fakulteti- ma. Korisnici vakuskih stipendija bili su i poznati revolucionari; Burdzovic Rifat iz Bijeiog Polja, Catovic Hivzija iz Rozaja, Sabitovic Osman iz Prozora, Hodzic Melehata iz Bijolog Poija, Kubur Jakup iz Boljanica kod Pljevaija, Haskovic Zenun, Kurtagic Bajram iz Novog Pazara, Music Zufer, Basic Beco, Redzepagic Emin i Jusuf iz Plava i drugL Sandzacka omiadina je u oblasti kulture svoiu aktivnost razvijala kroz Kulturno - prosvjetno drustvo "Gajret", koje je 1929., nakon uvodenja diktature, preimenovano u "Srpsko muslimansko kulturno prosvjetno drustvo", sto je medu aktivistima "Gajreta" izazvalo protivijenje, ali bez uspjeha. U predvecerje Drugog svjetskog rata bilo je pojava da se aktivnost muslimanske omladine organizira i putem sportskih drustava. I Rifat uzima aktivno ucesce u radu bjelopoijskog "Gajre- ta" kojeg je od 1925. godine vodio njegov amidza Murat, " pa su od 1932. godine Trso i njegovi drugovi iz Velike medrese davali u okviru "Gajreta" svoje priredbe..." Za vrijerne skolovanja u Skopiju bavi se i pisanjem pje- sama i pripovjedaka a bio je i medu najboijim djacima politickog, kultumog I sportskog zivota Medrese. "...Prva generacija iz Velike medrese u Skoplju, sa zavrsenim maturskim ispitom, izasia je tek 1932/1933. skolske godine. Od tada do aprila 1941. skolu su zavrsila 102 ucenika iz Sandzaka... Karak- teristicno je da je u Velikoj medresi, najvise bilo ucenika iz Plava i Gusinja... Gimnazije i druge srednje skole zavrsilo je 92 ucenika. lzrazito najvise bilo ih je iz Pljevaija, ukupno 61, zatim iz Novog Pazara 11, iz Plava 8, iz Bijeiog Polja 5, iz Berana 3, iz Priboja 2, i po 1 iz Nove Varosi i Rozaja." ? Ostalo je upamceno da su iz Velike medrese u Skopiju, zbog marksisticke aktivnosti i propagande bili iskijuceni: Camil Sijaric, (bio jedan od najvecih bosnjaiikih knjizevnika), Resid Dedovic i Muhamed Abdagic. Oni su kasnije nastavili skolovanje u gimnaziji u Vranju. Rifat je izbjegao iskijucenje i maturirao je kao jedan od najboljih ucenika svoje generacije. U jesen 1933. godine upisao se na Pravni fakultet Beogradskog univerziteta. "Od prvih dana kao student prava, sukobljava se sa teskocama i surovostima zivota, jer mora da zaradjuje i da se sam izdrzava na studijama.

Izbijanjem rata 6. aprila 1941. godine, Trso se, po naredbi Centrali komiteta KPJ i Pokrajinskog komiteta za Crnu Goru, prebacuje u Sandzak i na niegovoj teritoriji formira nove partijske celije i ucvrscuje i omasovljuje postojece. Stvara i novi Oblasni komitet KPJ za Sandzak, i postaje njen sekretar. Prvi mjesni i sreski komitet KPJ je formirao u rodnom Bijolom Polju, a zatim u Pljevljima I Prijepolju i prve partijske celije u Priboju i Novom Pazaru. Trso je dolazio u Novi Pazar tri puta; prvi put, 10. aprila 1941. godine, kada se upoznao sa situacijom i razgovarao pojedinacno sa naprijednim ljudima i rekao im da se organizuju i sprijeme za ustanak. Poslije ovog dolaska u Novi Pazar, on je prijeko Sjenice otisao u Crnu Goru. Drugi put je u Novi Pazar dosao polovinom maja iste godine. Ovoga puta je imao dva osnovna zadatka; da se blize upozna sa stanjem u gradu i da preduzme mjere za osnivanje partijske celije. Treci i poslijednji Trsov dolazak u ovaj grad bio je sredinom juna 1941. godine kada je konacno formirao partijsku organizaciju u Novom Pazaru.

Trinaestog jula 1941. godine u Drijeniku kod KolasinaTrso prima direktivu Pokraiinskog komiteta KPJ za Cmu Goru, Boku I Sandzak o pocetku oruzanog ustanka. Prvu oruzanu akciju su izvrsili mojkovacki komunisti pa su u noci 14-15 jula zauzeli Mojkovac. Ubrzo i bjelopoijski komunisti formiraju gerilske odrede koji prekidaiu saobracajnicu Bljelo Polje - Bro- darevo - Priiepolje kod sela Sutivana a vec 20. jula 1941. zauzimaju Bijelo Polje i zarobljavaju 180 italijanskih vojnika bez borbe a nekoliko ubijaju tokorn napada. Tom prilikorn su zaplljenili i veliku kolicinu naoruzanja. Trso postaje sekretar Oblasnog komiteta KPJ za Sandzak I daje direktivu za formiranje bielopoijske partizanske cete, Nakon sto su partizanske jedinice u Srbiji potisnute i prinudjene na povlacenje ka Sandzaku Rifat im u decenibru mjesecu 1941. obezbedjuje prihvat i smjestaj kao i Centralnom komitetu i Vrhovnom Stabu. Tada je u zapadnom Sandzaku postojala najveca slobodna teritorija a broj sandzakih partizana je rastao svakim danom. Kako je rasla Rifatova popularnost kod naroda u Sandza- ku i Crnoj Gori, njegovi partijski drugovi Crnogorci postaju zavidni i pocinju da mu prave "igru" koja ce ga krajem 1942. odvesti u smrt. Prvo su odlucili da Trsa maknu sa teritorije Sandzaka pa ga 29. marta 1942. godine salju na "savjetovanje" kod vrhovnog komandanta I generalnog sekretara KPJ Josipa Broza koji se tada nalazio u Foci. Medutim, on i tamo nize blistave uspjehe i vec 05. juna 1942. formira Trecu proletersku (sandzacku) brigadu a njen politicki rukovodilac postaje upravo Trso. lako je Trso bio najpotrebniji svom, priie svega. bosnjacko-muslimanskom narodu u Sandzaku, drugi su odiucili da ide na vruce bosansko ratiste koje je vrvjelo od cetnickih, njemackih i ustaskih vojnika. U vojnickom pohodu na Bosansku krajinu Treca sandzacka biljezi uspjehe u borbama na Bradini, Sujici, Livnu, planini Dinari (bilo jako uporiste (cetnickog vojvode Momcila Sujidica), Kupresu planini Manjaci i dalje u Bosanskoj kra- jini. U brigadi je Trso uviiek bio sa svoJim borcima, bodrio ih, savjetovao i brinuo o njima. Za mjesto likvidaciie crnogorski partizani i lokalni cetnici su odredili selo Trnovo kod Mrkonjic:- Grada (ranije Varcar Vakufa). Naiboiji poznavaoci Trsovog zivotnog puta kod nas su dr. Mustafa Memic I nedavno preminuli Hakija Avdic. Oni su dugo godina istrazivali Zivotni put i djelo Rifata Burdzovica. Veoma odgovorno i sa mnogo poznavanja o Trsi je pisao dr. Memic, jer je, i on kao i Trso, bio ucenik Velike medrese u Skoplju a kasnije i njegov sljedbenik. U saradnji sa rah- metii Sakiborn Dizdarevicem, inace tadasniim rukovodiocem Kulturnog centra u Bljelom Polju, Memic je 1987. godine bio inicijator za organizo- vanje Okruglog stola o Rifatu Burdiovicu -Trsi. Zbog svog pisanja o Mus- limanskim partizanskim jedinicama i istupa na naucnom skupu odrzanorn 1983. u Titogradu (Podgorica) sa referatom "Prelomni dogadaji u Crnoj Gori u 1943. godini", u kojem se govori o politickoj diferencijaciji medu Muslimanima u ovoj republici, Memica je Predsjednistvo CK SK Crne Gore 26. februara 1988. indirektno proglasilo nosiocern muslimanskog nacionalizma.

Pocetkom 1988. godine bosnjacki intelektualci iz crnogorskog dijela Sandzaka, su trazili da se u zvanicne historijske udzbenike uvrsti I objavi revolucionarna aktivnost muslimanskih partizanskih jedinica ka I da se o Rifatu Burdzovicu, dok su jos zivi njegovi saborci, organizuje okrugli sto u njegovom rodnom kraju, u kojemu je inace ovaj humanista I revolu- cinar zaboravljen. Ovakva inicijativa je naisla na javno suprotstavljanje i PredsjedniStva Centrainog komiteta Saveza komunista Crne Gore, koje je, na svojoj prosirenoj sjednici odrzanoj 26. februara 1986. godine u Podgorici, usvojilo stav da pisanje o muslimanskim partizanskim jedinica- ma predstavlja "muslimanski nacionalizam" koji navodno ima za cilj "stvaranje etnickih cistih zivotnih prostora", te "sirenje ideja panislarniz- ma". Tako su partizanske jedinice jednog naroda svrstane u izmisljen! "islamski fundamentalizam" i "panisiamizam". sto se tice inicijative da se o Rifatu Burdzovicu organizuje okrugli sto u Bijelom Polju, "Centraini komilet Crne Gore je zabranio da se o njemu objavi pripremljena mono- grafija."~ U zadnje vrijeme primjetni su pokusaji da se krivica za Rifatovu likvidaci- ju prebaci na drugu stranu. Tako je 27. februara 1997. godine beogradski list "Politika" objavila tekst "Cutanjem skrivena istina", izvjesnog Stanka Ravica. Navedeni tekstopisac pokusava da za Rifatovu likvidaciju optuzi Tita, jer je navodno ovaj (S. Ravic), dok je bio u Titovorn obezbedenju, bio slucajni svjedok razgovora izmedu Tita, Silasa i Peka Dapoevica u kojem je navodno Tito priznao da je likvidirao Trsa??? Ovaj clanak je dosao do ruku gospodina M. Memica koji je ovo pisanje nazvao velikorn neistinom i okvalifikovao ga kao "pokusaj da se sa cetnika opere odgo- vornost za z!ocin koji su poftinili." Rifatovorn pogibijom sandzacki Bosnjaci su izgubi!i svog autentilinog prijeprijedstavnika u partizanskom pokretu Sandzaka, tako da su ostali Bosnjaci partizani bili samo puki izvrsitelji crnogorskog I srbijanskog partizanskog rukovodstva. Jedno je sigurno, da je Rifat Burdzovic ostao ziv Sandzak svoju autonomiju nebi izgubio. predstavnika u partizanskorn -pakretu Sandzaka, tako da su ostali Bosnjaci partizani bili samo puki izvrsiteiji crnogorskog i srbijanskog par- tizanskog rukovodstva. Jedno je sigurno, da je Rifat Burdzovic ostao u zivotu Sandzak svoju autonomiju ne bi izgubio, i ako bi je izgubio ne bi dozvolio da nova komunisticka vlast postupa sa njegovim narodom ona- ko kako je postupala. Moze se slobodno reci da je tragedija sandzackog naroda otpocela njegovim ubistvom.


0 Comments  Show recent to old
Post a comment

 RSS of this page